Η δημοκρατία δεν διδάσκεται. Βιώνεται.

  Γι’ αυτό όλες οι σημαντικές διεθνείς εκθέσεις, από διαφορετικές αφετηρίες, καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα: η εκπαίδευση πρέπει να αλλάξει από τη βάση της.

Από την αποστήθιση στη δημιουργία.

Από τον ανταγωνισμό στη συνεργασία.

Από το πτυχίο στη διά βίου μάθηση.

Από τη μετάδοση γνώσεων στην ανάπτυξη ανθρώπων.

Από την προετοιμασία για μια δουλειά στην προετοιμασία για μια ζωή.

Από το κυνήγι των βαθμών στο κυνήγι μιας ζωής που ανθίζει – την ευδαιμονία όπως θα έλεγαν οι αρχαίοι.

Και το βαθύτερο απ’ όλα: από μια εκπαίδευση που μας μαθαίνει να προσαρμοζόμαστε στον κόσμο, σε μια εκπαίδευση που μας δίνει τη δύναμη να τον αλλάζουμε – που δεν αναπαράγει απλώς το σύστημα του σήμερα, αλλά δίνει στη νέα γενιά τη δύναμη να κάνει την κοινωνία μας καλύτερη.

Και μια ιδέα – ίσως η πιο σημαντική απ’ όλες, και τη συζητήσαμε φέτος στη Σύμη: η δημοκρατία δεν διδάσκεται. Βιώνεται.

-Η Ελλάδα έχει όλα τα παγκόσμια προβλήματα – και μερικά ολόδικά της. Επιτρέψτε μου να σας δώσω κάποια παράδοξα, γιατί το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα είναι μια συλλογή παραδόξων. Παράδοξο πρώτο: έχουμε τη «δωρεάν παιδεία» – και οι ελληνικές οικογένειες ξοδεύουν από τα υψηλότερα ποσοστά του εισοδήματός τους στην Ευρώπη για φροντιστήρια. Φτιάξαμε έναν μαραθώνιο όπου εισάγονται μόνο όσοι τερματίσουν πρώτοι – κι όσο καλό χρόνο κι αν κάνει ο επόμενος, μένει απ’ έξω. Η λογική απάντηση κάθε οικογένειας είναι να πληρώσει προπονητή. Έτσι μάθαμε στα παιδιά μας να δίνουν εξετάσεις – αντί να τα μάθουμε να μαθαίνουν.

Παράδοξο τρίτο: έχουμε πανεπιστήμια στις περιφέρειες – αλλά δεν έχουμε περιφερειακά πανεπιστήμια. Ιδρύματα συγκεντρωτικά, ελεγχόμενα γραφειοκρατικά από το υπουργείο, με ελάχιστη σύνδεση με τις τοπικές κοινωνίες και τα προβλήματά τους: τα νερά της Θεσσαλίας, την ενέργεια της Μακεδονίας, τη νησιωτικότητα του Αιγαίου, την αγροτική ανάπτυξη της Πελοποννήσου, ο τουρισμός στην Κρήτη. Επί δεκαετίες, τμήματα ιδρύονταν όχι με εθνικό σχέδιο αλλά με πελατειακές πιέσεις. Το αποτέλεσμα: ένας στρεβλός χάρτης, με πτυχία κομμένα στο ίδιο καλούπι, αποκομμένα από τις ανάγκες της κοινωνίας.

Και γι’ αυτό έχουμε και το τέταρτο, το πιο οδυνηρό παράδοξο: είμαστε μια χώρα που μορφώνει επιστήμονες με τα χρήματα του Έλληνα φορολογούμενου – με τα δικά σας χρήματα – και μετά τους χαρίζει στον υπόλοιπο κόσμο, γιατί δεν συνδέονται με την οικονομία μας και αναζητούν αλλού δουλειά.

Στα χρόνια της κρίσης, εκατοντάδες χιλιάδες νέοι, οι περισσότεροι πτυχιούχοι, πήραν τον δρόμο της ξενιτιάς. Οι γιατροί μας στελεχώνουν τα νοσοκομεία της Γερμανίας. Οι μηχανικοί μας χτίζουν τις εταιρείες άλλων χωρών. Αναλογικά με τον πληθυσμό μας, είμαστε από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς επιστημονικού ταλέντου στον κόσμο – και από τους μικρότερους εισαγωγείς. ‼️ Εγκλωβισμένο στη γραφειοκρατία του, χωρίς κίνητρα και χωρίς ξενόγλωσσα προγράμματα, το πανεπιστήμιό μας δεν μπορεί ούτε να κρατήσει τα δικά του παιδιά και να τους δώσει βιώσιμο μέλλον, ούτε να προσελκύσει τα παιδιά των άλλων.